Wat is dementievriendelijk? Dementievriendelijk houdt in dat mensen met dementie zoveel mogelijk op een waardige manier thuis en in hun netwerk kunnen blijven functioneren. De samenleving kent het ziektebeeld en weet hoe ze mensen met dementie kunnen ondersteunen. Naast begrip vanuit de samenleving zijn er voldoende voorzieningen die de mantelzorg ontlasten.

NB. Eigenlijk is dementievriendelijke samenleving niet de juiste term. Immers, we willen geen vriend zijn van dementie maar van mensen met dementie.

Mensen voelen soms zich ongemakkelijk als ze iemand met dementie ontmoeten.

Maar met de juiste kennis en vaardigheden blijkt omgaan met iemand met dementie in de praktijk veel gemakkelijker te zijn. Er is informatie beschikbaar zoals herkennen van signalen van dementie en tips, scholing en training om goed om te kunnen gaan met mensen met dementie. Overigens is het ook hierbij zo dat er geen standaardoplossingen zijn.

Het aantal kwetsbare ouderen waaronder mensen met dementie, stijgt van 700.000 personen tot 1 miljoen in 2030. Van de zelfstandig wonende 75-plussers (meer dan 92 pct. woont thuis) is ruim een derde kwetsbaar en van de 80-plussers is dit zelfs de helft, een aandeel dat verder zal oplopen; lees meer in het Programma langer thuis VWS juni 2018
Daarom zijn er grote overeenkomsten tussen een ouderen of seniorenvriendelijke omgeving (zie ook hierna het toetsingskader Wat vinden ouderen belangrijk bij wonen welzijn zorg) en het concept age-friendly cities. Immers, bij veel mensen met dementie (statistisch onderzoek TNO 2015) wordt niet een diagnose gesteld. Ze overlijden aan andere oorzaken, voordat de diagnose wordt gesteld. Anderen komen pas later in beeld. De diagnose duurt gemiddeld meer dan een jaar tot meerdere jaren; daarover verschillen de onderzoeken hiernaar van mening. De mensen met dementie, maar zonder diagnose, zijn natuurlijk wel van belang en vallen voor de gemeente in de veel grotere groep ‘Kwetsbare ouderen’.

Wat is een dementievriendelijke gemeente?
In een dementievriendelijke gemeente:

kunnen mensen met dementie zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen in de samenleving.
maakt de gemeente begeleiding op maat mogelijk voor mensen met dementie en hun mantelzorgers.
vergroot de gemeente de kennis van dementie binnen de eigen organisatie en de gemeenschap, bijvoorbeeld door het aanbieden van scholingen en trainingen herkennen van signalen van dementie en goed kunnen omgaan met mensen van dementie.

Zo ontstaat een gemeenschap waarin iedereen mensen met dementie accepteert: van bakker en buurman tot sportclub en wijkagent.

Waarin mensen met dementie gewoon boodschappen doen, hun bankzaken regelen, naar hun vereniging gaan of de bibliotheek of een museum bezoeken. En zij waar nodig ondersteuning krijgen; zij zelf maar ook hun mantelzorgers.Bron en meer informatie op https://samendementievriendelijk.nl .

Gedragsgenerator in Groningen biedt scholing in gedrag bij mensen met dementieDe Gedragsgenerator (twee mensen die ervaring hebben in en vanuit de zorg en communicatie): “Vaak ervaren mensen gedrag bij dementie als ingewikkeld. Door kennis en ervaringen te delen en te experimenteren met gedrag ontstaan nieuwe inzichten over hoe je kunt handelen in concrete situaties.

Welk gedrag wil je bereiken? Wat zeg je dan, hoe sta je erbij, wat doe je wel en wat doe je niet? Door uitwisseling kun je deze kennis verder ontwikkelen en benutten. Gedragsgenerator probeert dit op een creatieve manier op te wekken voor een breed publiek. Gedragsgenerator helpt mee in het zoekproces, maar mensen dragen zelf de sleutel tot verandering. Als je je focus legt op betrokkenheid en op alle talenten in de samenleving dan kom je ver. Onze ervaringen zijn positief”. Meer informatie http://www.gedragsgenerator.nl/

Innovatiewerkplaats Kunst – Zorg – Welzijn project Korrewegwijk Dementievriendelijk
Voortbouwend op eerder ervaringen van het Odensehuis met het wijkproject Dementievriendelijke Wijk en op diverse kunst- en design projecten rondom kunst en dementie van het Kenniscentrum Kunst en samenleving van de Hanzehogeschool, is in september 2018 de nieuwe Innovatiewerkplaats Kunst-Zorg-Welzijn rond het project Korrewegwijk Dementievriendelijk gestart.

Op 31 oktober 2018 vond de eerste Dementie Ervaringsmiddag tijdens Let’s Gro plaats. Doel van de Innovatiewerkplaats is om met het project Korrewegwijk Dementievriendelijk dwars door domeinen en disciplines (burgerinitiatieven en professionals, kunsten en zorg/welzijn, onderwijs en wetenschap) verbindingen te maken tussen ervaringen, inzichten, instrumenten en methodieken van mensen en organisaties die met elkaar een dementievriendelijke ambitie delen. De kunsten worden bij dit proces ingezet als activiteit, aanjager of verbeelding van die ambitie.
Meer informatie op https://www.hanze.nl/nld/onderzoek/kenniscentra/kenniscentrum-kunst-en-samenleving

Nederlanders weten nog te weinig van dementie blijkt in september 2018
Nederlanders weten nog te weinig van dementie, zo concludeert Samen dementievriendelijk in september 2018 op basis van onderzoek dat is uitgevoerd onder een representatieve groep van ruim 1.000 Nederlanders. Slechts één van de vier Nederlanders zou op straat de signalen van dementie herkennen. Daarnaast weet 60% niet dat vrouwen een veel grotere kans hebben op dementie: 1 op 3 tegenover 1 op 7 bij de mannen. Lees meer in Nederland weet nog te weinig van dementie

Dementie in het onderwijs vanuit de basisscholen
De gemeente Oisterwijk een project waarbij kinderen van groep 7 en groep 8 van alle basisscholen regelmatig op visite gaan bij mensen met dementie. De kinderen krijgen in de klas eerst een gastles.

Hierin wordt uitgelegd wat het brein is, hoe het werkt en wat het doet en wat er gebeurt als je een vorm van dementie krijgt. Daarna gaan groepjes kinderen op bezoek bij bewoners van verpleeghuizen met dementie. Zo leren kinderen met het zingen van liedjes al snel dat ook iemand die oud is of dementie heeft, wel degelijk nog gewoon mens is en kan stralen. Om taboedoorbreking te stimuleren en te zorgen dat mensen met een geheugenprobleem kunnen blijven meedoen in onze samenleving, is het dus juist zaak om de brug te slaan tussen onderwijs, de gemeente en de dementievriendelijke gemeenschap. Sandra Francken vraagt daarom aandacht voor dementie in het onderwijs. Lees meer in Een oproep voor dementievriendelijk onderwijs  of op https://www.sociaalweb.nl/blogs/een-oproep-voor-dementievriendelijk-onderwijs

Begrip en respect maar ook checklijsten

Wanneer is een gemeente dementievriendelijk en waarop wordt dat beoordeeld? Het is een gemeente waarin iedereen mensen met dementie accepteert en leven met ondersteuning mogelijk is. Wat is dan allemaal nodig naast begrip en respect aan ondersteuning en voorzieningen. Daar zijn diverse toetsingskaders en checklijsten voor. Deze werken ondersteunend om een begin te maken met een dementievriendelijk en per gemeente in overleg met de mensen met dementie zelf en hun mantelzorgers, de lokale bestuurders en ambtenaren, het (lokale) bedrijfsleven, zorginstellingen, welzijnsorganisaties en woningcorporaties.

Checklist dementievriendelijk beleid voor de gemeenten in Groningen
In de Provincie Groningen was niet een checklijst “dementievriendelijke gemeente”. In de afgelopen jaren zijn er diverse “lijstjes” ontstaan zoals bij de “Quick Scan – lijst” en de “dementieproof” lijst. Ook is er een “Dementieproofmeter” in Brabant gebruikt bij een inventarisatie bij alle gemeenten in welke mate zij dementievriendelijke zijn. Daarbij is uitgegaan van de “behoeften voor mensen met dementie en hun mantelzorgers”
Op basis hiervan en op basis van de praktijk in de jaren 2016 tot en met 2018 is een checklijst dementievriendelijke gemeente in de Provincie Groningen gemaakt.
Lees meer in Checklist dementievriendelijk beleid voor de gemeenten in Groningen

De Checklist dementievriendelijk beleid voor de gemeenten in Groningen kan gebruikt worden om na te gaan of de gemeente dementievriendelijk is. Het is meer een hulpmiddel om een idee te krijgen wat er al goed in orde is bij een gemeente en wat mogelijk beter kan, dan een lijst op basis waarvan bijv. een “keurmerk” gegeven wordt. De intentie is immers om samen op weg te gaan of te blijven om de samenleving in een gemeente dementievriendelijk te houden.

Het beleid voor mensen met dementie (en hun mantelzorgers) maakt vrijwel altijd deel uit van het beleid voor de “kwetsbare burgers” of een “ouderenbeleid”. Het kan daarom ook zo zijn dat binnen het algemene beleid er ook aandacht is voor mensen met dementie (integraal beleid). Met deze lijst kan aantoonbaar gemaakt worden dat er daarbij aandacht is voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. We hebben het vaak over “kwetsbare mensen”. Laten we niet vergeten dat er ook veel positieve ervaringen zijn zodat er geen negatieve beeldvorming over mensen met dementie ontstaat.

Project Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Alzheimer Literatuur-Dossier onderzoek naar dementievriendelijkheid
Dit onderzoek is gedaan in het kader van de minor ‘projecten’ van de opleiding HBO-Verpleegkunde aan de Noordelijke Hogeschool te Leeuwarden. Het betreft een literatuur-dossieronderzoek naar de dementie vriendelijkheid in de gemeente Groningen.
De Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noord Nederland heeft de onderzoeksvraag op verzoek van het ZIF (Zorg Innovatieforum Groningen) en Alzheimer Nederland afdeling Groningen uitgezet naar de Hogescholen in NoordNederland.
Het onderzoek betreft een semi-kwantitatief literatuur-dossieronderzoek. Er is onderzocht of de huidige beleidsdocumenten met betrekking op ouderen, kwetsbare ouderen, ouderen met dementie en/of dementie vriendelijkheid in vijf Groningse gemeenten zijn aangepast op het doorbreken van deze problemen en knelpunten en of de beleidsdocumenten voldoen aan de criteria en interventies uit de literatuur. Middels de literatuurstudie zijn de criteria en interventies (variabelen) waaraan een dementievriendelijke omgeving moet voldoen in kaart gebracht.
Het onderzoek is gedaan in 2017 in de periode dat nog maar weinig gemeenten expliciet “dementievriendelijke beleid” op de agenda hadden staan. Op zich is het niet nodig dat er een afzonderlijk dementiebeleid is; in het beleid voor kwetsbare burgers of ouderenbeleid (meer integraal) kan ook benoemd worden op welke wijze mensen met dementie aandacht krijgen.
Lees meer in  Project Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Alzheimer Literatuur-Dossier onderzoek naar dementievriendelijkheid

De Dementieproofmeter in Noord- Brabant
De PGraad heeft met de Dementieproofmeter in kaart gebracht in hoeverre Brabantse gemeen¬ten in 2015 beleid voeren dat ten goede komt aan de behoeften van de doelgroep mensen met dementie. De Dementieproofmeter is eerder uitgevoerd in 2010 en 2012. In totaal hebben 43 gemeenten aan de Dementieproofmeting 2015 deelgenomen.

De meest urgente behoeften van thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers zijn daarbij als basis genomen om het beleid te toetsen.

De mate waarin het bestaand gemeentelijke dementiebeleid ten goede komt aan mensen met dementie en hun mantelzorgers, wordt via de dementieproofmeter in kwantitatieve zin uitgedrukt in een score. Hoe hoger de score, hoe breder het welzijns¬pakket zal zijn, hoe diverser maatschappelijke ondersteuning vorm gegeven wordt bin¬nen een gemeente en hoe meer de gemeente zich inzet om randvoorwaarden voor het realiseren van voorzieningen te creëren. Lees meer op https://www.brabantseproeftuindementie.nl/partners/pg-raad/ en  in  Brabant inventarisatie gemeenten dementieproofmeter

Dementie en thuis wonen nu en in de toekomst in Noord-Brabant – Zes oplossingsrichtingen
De centrale boodschap van het overheidsbeleid is in essentie tweeledig: Je zult zélf de mouwen moeten opstropen, je zult je zelf moeten voorbereiden op een toekomst met mogelijke dementie. En de omgeving zal in actie moeten komen. Een goed sociaal netwerk in de vorm van familie, mantelzorg, buurt, lokale gemeenschap is van cruciaal belang om de kwaliteit van leven op een aanvaardbaar niveau te houden.

Binnen dit nieuwe zorgfirmament heeft de PGraad samen met Tilburg University in november 2014 een studieverkenning uitgevoerd naar oplossingsrichtingen om nu en in de toekomst mensen met dementie goed ‘thuis’ te kunnen laten blijven wonen.

Het resultaat is een rijk en praktisch document geworden, waarin naast een compacte schets van de veranderingen in de zorg een zestal oplossingsrichtingen voor ‘thuis kunnen blijven wonen’ wordt geschetst.

Naast een aantal concrete tips worden bij de verschillende oplossingsrichtingen de belangrijkste stakeholders geprikkeld om lef te tonen, daadwerkelijk stappen te zetten en nieuwe wegen in te slaan. De problematiek is complex en de situatie van elke persoon met dementie is verschillend. Daarom is er niet één integrale, allesomvattende oplossing beschikbaar. De verkenning schetst een palet van verscheidene nieuwe wegen die moeten worden ingeslagen om voor de groeiende groep thuiswonende mensen met dementie een leefbaar woonklimaat te behouden en/of te realiseren. Dat de bal vooral op de stip ligt van het gemeentelijk voetbalveld zal duidelijk zijn. Gemeenten, de burgers zelf en ondersteunende instellingen zijn samen aan de bal, zij moeten elkaar scherp houden, elkaar activeren en vooral samenwerken om de groeiende vraag naar goed wonen voor de kwetsbare burgers met dementie te beantwoorden.
Lees meer in  Dementie en thuis wonen nu en in de toekomst in Noord-Brabant – Zes oplossingsrichtingen   en op https://www.wijzijnzet.nl/programmas/dementievriendelijk-brabant

Handreiking Kwetsbare ouderen in de eerste lijn
Zorgverleners helpen de zorg voor kwetsbare ouderen in de regio goed op te zetten. Dat willen de auteurs met de handreiking Kwetsbare ouderen in de eerste lijn bereiken. De handreiking is nu gratis online te raadplegen. Uitgangspunt van de handreiking is dat ouderen zelf hun keuzes maken over de aard en mate van ondersteuning die zij wensen.
De handreiking Kwetsbare ouderen is ontwikkeld voor en door de eerste lijn. Het is een handvat voor professionals die hun zorg op een multidisciplinaire en programmatische manier willen oppakken. In de handreiking worden de stappen op een rij gezet die belangrijk zijn in dat proces.

Zelf keuzes maken
Uitgangspunt van de handreiking is dat ouderen zelf hun keuzes maken over de aard en mate van ondersteuning die zij wensen. Idealiter resulteert dit in een aanpak die zelfregie ondersteunt. De hulpverlener begeleidt de oudere bij het maken van zijn keuzes door zich te verdiepen in diens wensen en behoeften.
Lees meer in de  Infographic Zorg kwetsbare ouderen  en de  Handreiking Zorg kwetsbare ouderen
Bron Beter Oud, september 2018

Toetsingskader Wat vinden ouderen belangrijk bij wonen welzijn zorg BETER OUD maart 2018
Wat vinden ouderen zelf belangrijk als het gaat over wonen, welzijn en zorg? Wat zijn nou écht waardevolle verbeteringen? Niemand kan deze vragen beter beantwoorden dan ouderen zelf.

Daarom stelde het ouderenplatform van BeterOud aandachtspunten op en toetsten zij verbeterprojecten vanuit ouderenperspectief. De uitkomsten vindt u in dit toetsingskader: oftewel ‘de meetlat van de ouderen’.

Een waardevol hulpmiddel voor iedereen die wonen, welzijn en zorg voor ouderen wil verbeteren!

En daarbij zorgt voor: Wonen in en comfortabele en veilige woning in en sociale en veilige buurt met een tijdige signalering van problemen met vervolgens adequate ondersteuning.

Zie voor meer informatie

het Toetsingskader Wat vinden ouderen belangrijk bij wonen welzijn zorg BETER OUD maart 2018

 

Wereld Gezondheid Organisatie (WHO) het concept age-friendly cities
In 2007 lanceerde de Wereld Gezondheid Organisatie (WHO) het concept age-friendly cities. De WHO geeft met dit concept een antwoord op de vergrijzing van de wereldbevolking en wil ouderen in staat stellen om te blijven participeren in de samenleving en hieraan bij te dragen. Sinds de lancering in 2007 groeit de belangstelling flink en ontstaan overal initiatieven om age-friendly environments te realiseren. Het doel van de website agefriendlynederland.nl is om het (werken met) het Engelse begrip “age-friendly environments” beter toegankelijk te maken voor Nederlandstaligen.

Het werken met de checklist, actieplannen, impactanalyse en het betrekken van ouderen staan op deze website met praktijkvoorbeelden uit België en Nederland.

Age-friendly environments kan worden vertaald in ‘mensvriendelijke omgevingen’, maar het kan ook staan voor ‘seniorvriendelijke omgevingen’ of ‘leeftijdvriendelijke omgevingen’.

Age-friendly environments bestaan uit acht domeinen die samengevat kunnen worden in drie hoofdonderdelen:
Fysieke leefomgeving: huisvesting, openbare gebouwen, publieke ruimten en mobiliteit.
Sociale leefomgeving: burgerparticipatie en werkgelegenheid, sociale inclusie en non-discriminatie, sociale participatie.
Voorzieningen en diensten: communicatie en informatie, gemeenschappelijke en zorgvoorzieningen.

Om age-friendly environments te realiseren is de betrokkenheid en inzet van veel partijen nodig. Lees meer in de Age friendly cities checklist
Ouderen en ouderenorganisaties, lokale bestuurders en ambtenaren, het (lokale) bedrijfsleven, zorginstellingen en welzijnsorganisaties en woningcorporaties zijn de meest voordehand liggende betrokken organisaties. Meer informatie op http://agefriendlynederland.nl .

WHO – Towards an Age-friendly World
A key strategy to facilitate the inclusion of older persons is to make our world more age-friendly.

An age-friendly world enables people of all ages to actively participate in community activities and treats everyone with respect, regardless of their age. It is a place that makes it easy for older people to stay connected to people that are important to them. And it helps people stay healthy and active even at the oldest ages and provides appropriate support to those who can no longer look after themselves. Lees meer op http://www.who.int/ageing/age-friendly-world/en/

Memorandum voor een dementievriendelijke gemeente in Vlaanderen
Ook in Vlaanderen is er aandacht voor dementievriendelijke gemeenten. Mensen met dementie maken normaal deel uit van de samenleving en 70% van hen woont thuis. Lokale overheden zijn mee verantwoordelijk voor de kwaliteit van leven van hun burgers. Bovendien zijn het belangrijke aanbieders van zorg, bijvoorbeeld via gezinszorg of door het uitbaten van woonzorgcentra.

Daarom stelden de expertisecentra dementie en de Alzheimer Liga Vlaanderen een memorandum op richting lokale verkiezingen in Vlaanderen in 2018.

Dit memorandum werd geïnspireerd door mensen met dementie zelf, hun naasten en professionals via sessies die begeleid werden door de VVSG, Alzheimer Liga en Expertisecentrum Dementie Vlaanderen.
Opvallend is de vraag naar de creatie van een dementievriendelijke gemeente. Mensen met dementie vinden het belangrijk om zo lang mogelijk aan de samenleving te kunnen deelnemen, maar dan is bijvoorbeeld de aanpak van de mobiliteitsarmoede van belang. Het zich niet meer zelfstandig kunnen verplaatsen ten gevolge van oriëntatieproblemen beperkt mensen in hun autonomie. Maar ook chauffeurs van vervoersbedrijven of lokaal transport weten dan best hoe ze met personen met dementie moeten omgaan.
Verder wordt geadviseerd dat de gemeente instapt in een vermissingsprotocol, een initiatief dat al in diverse politiezones wordt toegepast en sterk gewaardeerd wordt door de Cel Vermiste Personen omwille van zijn efficiëntie. Hulpaanvaarding en tijdige zorgplanning zijn zowel voor mensen met dementie als mantelzorgers essentieel om kwaliteit van leven te behouden. Daarom is het ook van belang dat de gemeente zijn informerende rol naar de burger ten volle kan opnemen.

Ook de bibliotheek kan daarin een rol spelen. “Heel wat gemeenten zijn zich hiervan bewust”, stelt Mieck Vos, algemeen directeur bij de VVSG. “De VVSG zal gemeenten in de toekomst blijven ondersteunen om een dementievriendelijk beleid te voeren. We raden hen aan om mensen met dementie en hun mantelzorgers heel goed te betrekken bij de voorbereiding en het uittekenen van maatregelen”, aldus Vos. Lees meer in “zet dementie op de kaart in jouw gemeente”  in  Vlaanderen Memorandum gemeenteraadsverkiezingen 14 oktober 2018  of op https://www.dementie.be/