Mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn ook voor mensen met dementie belangrijk. Het wordt samen ook wel informele zorg genoemd. Mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn termen die vaak door elkaar gehaald worden. Toch zijn er essentiële verschillen. U leest hier informatie wat mantelzorg en vrijwilligerswerk is en de bijdrage van de mantelzorgers en vrijwilligers. U vindt hier ook een overzicht van de onderzoeken m.b.t. de ontwikkelingen en bedreigingen.

Mantelzorg
Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp, de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners zijn meegenomen. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp – Bron SCP.

Vrijwilligerswerk
Een vrijwilliger verricht vrijwilligerswerk uit vrije wil werkzaamheden, buiten een vast dienstverband. In het algemeen zijn deze werkzaamheden onbetaald of staat er een vergoeding tegenover die lager ligt dan het minimumloon bij betaald werk. Vrijwilligers worden opgedeeld in twee categorieën: nieuwe en klassieke vrijwilligers. De klassieke vrijwilliger is iemand die jarenlang in dezelfde organisatie een taak blijft uitvoeren. Zijn of haar motivatie wordt vaak gelinkt aan sociale aspecten. De vrijwilliger blijft bij de organisatie omdat de andere vrijwilligers vrienden zijn en omdat hij of zij al jaren hetzelfde doet. Deze vorm komt aan het begin van de eenentwintigste eeuw minder vaak voor dan de nieuwe vrijwilliger. De nieuwe vrijwilliger gaat eerder “shoppen” en neemt een engagement op met een specifiek doel (iets leren, een problematiek oplossen) Bron Wikipedia.

Het onderzoek Sociale samenhang en Welzijn 2017 geeft een beeld van de vrijwilligers en het soort vrijwilligerswerk in Nederland
Enkele getallen over vrijwilligerswerk

Bijna de helft van de Nederlanders van 15 jaar en ouder gaf in 2017 aan zich minstens een keer per jaar ingezet te hebben als vrijwilliger. Drie op de tien zeiden in de vier weken voorafgaand aan het interview nog vrijwilligerswerk te hebben gedaan. Deze aandelen zijn al sinds 2012 vrij stabiel. Gemiddeld besteedt een vrijwilliger 4,5 uur per week aan vrijwilligerswerk.

Welke bevolkingsgroepen zetten zich vooral in als vrijwilliger? In welke regio’s en steden zijn veel vrijwilligers te vinden? Welke activiteiten verricht men als vrijwilliger? Wat is de voornaamste reden van vrijwilligers om zich kosteloos in te zetten voor een organisatie of vereniging? En hoe tevreden zijn ze met hun vrijwilligerswerk? Lees meer in Vrijwilligerswerk – Activiteiten en duur en motieven – CBS 2018

Waar vind ik een vrijwilliger?
In elke gemeente is wel een aanbod voor vrijwilligerswerk; soms ook specifiek voor mensen met dementie. Vrijwilligers bieden mensen met dementie en hun mantelzorgers ondersteuning in de thuissituatie. Vrijwilligers komen voor bijvoorbeeld het contact: samen een leuke activiteit ondernemen, een kopje koffie drinken, een spelletje doen, TV kijken, muziek luisteren, even naar buiten of herinneringen ophalen. Zo ondersteunen vrijwilligers mantelzorgers door een paar uurtjes de zorg over te nemen, zodat zij er zelf even uit kunnen. Overigens kunnen ook mensen met dementie zelf vrijwilligerswerk doen.

Ontwikkelingen en onderzoek informele zorg
Mantelzorg en vrijwilligerswerk worden samen ook wel informele zorg genoemd. Mede door de vergrijzing wordt op vrijwilligers en mantelzorgers een groot beroep gedaan. Vrijwillige zorg, hulp en ondersteuning is een onmisbaar kapitaal. Ook worden vrijwilligers en mantelzorgers wel het “cement” van de samenleving genoemd.
Daarom wordt er veel onderzoek naar gedaan en vragen belangenorganisaties aandacht voor de waardering van de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers.

Informele hulp bij dementie thuis – Onderzoek naar de stand van zaken, de kansen en de knelpunten – Verweij Jonker Instituut – 2019
Wat begon als een onderzoek naar georganiseerd vrijwilligerswerk voor huishoudens met dementie groeide uit tot een analyse van de mogelijkheden én onmogelijkheden van informele hulp aan huis. Wij zochten uit wat er in Nederland aan informele hulp aan huis wordt georganiseerd. Ook werden experts en mensen uit de praktijk gevraagd wat informele helpers moeten weten om mensen met dementie langer, beter, veiliger of prettiger thuis te laten wonen. De focus in dit rapport ligt op het netwerk van informele zorg rondom mensen met dementie en hun mantelzorgers. Opvallend veel buurt- en straatgenoten en bezoekers zijn spontaan actief bij mensen met dementie thuis. Maar er zijn weinig vrijwilligers die vanuit een organisatie hulp bieden.

Ze zochten op vier plaatsen uit wat het oplevert als je wel vrijwilligerswerk rond mensen met dementie thuis organiseert. Er vallen lessen te trekken uit de manier van werken van het Kenniscentrum Mantelzorg Almere, het Odense huis in Amsterdam, Hulp bij Dementie in Limburg en Ketenzorg Dementie op Goerree-Overflakkee.

Aan welke randvoorwaarden valt te denken als je informele hulp wilt versterken? Hoe is de financiering geregeld? Wat vinden de mantelzorgers ervan? Hoe bevalt het de vrijwilligers zelf? In dit rapport vatten ze de bevindingen samen en geven we tips aan organisaties die het leed achter de voordeur willen verzachten en meer goede informele hulp willen organiseren rond mensen met dementie.
De bevindingen van dit onderzoek zijn samengevat in een handreiking met tips voor organisaties die met vrijwilligers, buurt- en straatgenoten en andere informele helpers werken aan het welzijn en de kwaliteit van leven in huishoudens met dementie.
Daarnaast hebben zij een factsheet ontwikkeld waarin de focus ligt op de informele hulp aan mensen met dementie met een migratieachtergrond.
Lees meer in Informele hulp bij dementie thuis Verweij-Jonker 2019  en de Diversiteit bij informele hulp bij dementie of op https://www.verwey-jonker.nl/publicaties en https://www.kis.nl

Combinatie arbeid en mantelzorg gaat vaak goed, maar intensieve mantelzorgers ervaren wel een lagere kwaliteit van leven – SCP – 2019
Dit blijkt uit de publicatie Werk en mantelzorg – kwaliteit van leven en het gebruik van ondersteuning op het werk.

Een kwart van de 16-69-jarigen combineert een baan van 12 uur per week of meer met het geven van mantelzorg (bijna twee miljoen mensen).
Ruim 70% van de werkende mantelzorgers vindt arbeid en mantelzorg goed te combineren.
Een op de vijf taakcombineerders geeft intensieve mantelzorg (wekelijks minimaal 8 uur).
Intensieve mantelzorgers met een baan ondervinden een relatief lage kwaliteit van leven (veel tijdsdruk of ontevreden met hun leven).
Er zijn aanwijzingen dat bij intensieve helpers het contact met de leidinggevende en flexibel werk de ervaren tijdsdruk kunnen verminderen.
Werkende mantelzorgers nemen vaker vakantiedagen op dan zorgverlof.

Dit blijkt uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De studie is gebaseerd op een enquête naar informele zorg, waaraan ook ruim 3800 werkenden meededen. Het onderzoek geeft meer zicht op de kwaliteit van leven en de rol van de ondersteuning op het werk en de zorgsituatie daarbij.
Een kwart van de 16-69-jarigen combineert arbeid en mantelzorg
Een op de drie werkende vrouwen en een op de vijf werkende mannen geeft mantelzorg. Het gaat om alle hulp aan mensen in de directe sociale omgeving in verband met gezondheidsproblemen. Mannen met een zorgtaak werken 39 uur per week en geven 6 uur mantelzorg (samen 45 uur); vrouwen die beide combineren besteden hieraan 34 uur per week (28 uur werk en 6 uur mantelzorg). Werkende mantelzorgers geven vooral hulp aan een (schoon)ouder (55%), bijna een op de tien (9%) aan de partner en 7% aan zijn of haar kind.
Arbeid en mantelzorg vaak goed te combineren
Een op de drie werkende mantelzorgers helpt (ook) op of na een werkdag. Van hen wordt een op de drie weleens op het werk gebeld voor of door de persoon die ze helpen en moet een op de zeven weleens weg van het werk vanwege de hulpbehoevende. Ruim zeven op de tien (73%) van de werkende mantelzorgers kan naar eigen zeggen arbeid en mantelzorg goed combineren.
400.000 werkenden geven intensief hulp aan hun zieke naaste
Ongeveer 20% van degenen die arbeid en mantelzorg combineren helpt intensief (wekelijks minimaal 8 uur). Het gaat om circa 400.000 mensen. Gemiddeld werken zij 31 uur per week en helpen zij 21 uur (samen 52 uur). Mannen die werk en intensieve hulpverlening combineren zorgen vaak voor hun partner, vrouwen vooral voor (schoon)ouders.
Intensieve mantelzorgers zijn meer ontevreden met het leven en ervaren vaker tijdsdruk
Werkenden die intensief helpen zijn substantieel minder tevreden over hun leven en ervaren meer tijdsdruk. Dit geldt ook voor mantelzorgers van iemand met een psychische beperking. Tot slot voelen ook mensen die vinden dat zij de hulp wel móeten geven zich vaker onder tijdsdruk staan.
Lees meer in de publicatie  Werk en Mantelzorg SCP 2019

Trends vrijwilligerswerk in de zorg – 2018
Wat zijn relevante trends en ontwikkelingen op het gebied van vrijwilligers in de zorg?

1.De vraag naar inzet van vrijwilligers neemt toe.
2.De inhoud van werkzaamheden van vrijwilligers verandert in meer welzijn en ondersteuning op maat en het verrichten van allerlei hand- en spandiensten.
3.De grenzen van de werkzaamheden van beroepskrachten liggen minder vast. Ze bewegen meer mee met de veranderende wensen.
4.Het wordt steeds lastiger vrijwilligers te vinden en te binden.
5.Het huidige vrijwilligersbestand vergrijst en de toekomstige vrijwilligers zullen steeds diverser zijn in hun motieven, wensen en behoeften.
6.De morele druk op familieleden om óók een (vrijwillige) bijdrage te leveren neemt toe.
7.Er ontstaat discussie over het ‘betalen’ van vrijwilligers voor specifieke taken en/of over het aanbieden van betaalde welzijns- en ondersteunende diensten.
8.Er is meer behoefte aan maatjesvrijwilligers omdat hulpvragen steeds complexer worden.
9.De beschikbaarheid van vrijwilligers verbreedt van regelmatige naar ook meer incidentele inzet. Daarnaast is er meer vraag naar 1 op 1 activiteiten met bewoners.

Veranderende werkzaamheden
Niet alleen getalsmatig is er steeds meer vraag naar vrijwilligers, de inhoud van het werk verandert ook. Cliënten willen hun leven zoveel mogelijk op hun eigen manier voortzetten. Vooral hierbij is grote behoefte aan (de inzet van) vrijwilligers: zij kunnen een cliënt bezoeken, met hem of haar een wandeling of uitstapje maken en helpen bij praktische klussen. Tegelijkertijd is het lastig om voldoende vrijwilligers te vinden. Daardoor is het voor zorgorganisaties ook moeilijk om op vragen of wensen van cliënten in te gaan. Vrijwilligers zijn in zekere zin ‘een middel’ om het cliënten naar de zin te maken.
Lees over in het  Manifest-vrijwillige-zorg-hulp-en-ondersteuning-een-onmisbaar-kapitaal

Burgerinitiatieven
Burgerinitiatieven vormen een belangrijke en interessante ontwikkeling die er voor kan zorgen dat mensen zich minder eenzaam voelen en langer thuis blijven wonen. Lees meer in de   Infographic Burgerinitiatieven-in-zorg-en-welzijn ofwel zorgcoöperaties uit de praktijk, inclusief verhalen en video’s van initiatiefnemers. Zo heb je in één document alles bij elkaar ter inspiratie!
Meer lezen? Lees meer in  Het verhalenboek – waain mensen een boekje opendoen over hun burgerinitiatief
Bron en informatie https://www.zorgvoorbeter.nl dd december 2018

Aandeel informele helpers – 2016
Ruim een derde van de 16-plussers (36%) geeft informele hulp. Dat zijn circa 5 miljoen mensen. De meeste van hen geven mantelzorg (32%). Mantelzorg is hier ruim opgevat. Het gaat om persoonlijke verzorging, huishoudelijke hulp, maar ook om vervoer, administratieve hulp of emotionele steun. Er zijn ruim 1 miljoen vrijwilligers actief in de hulp of ondersteuning (8,5% van alle 16-plussers). Daaronder scharen we ook incidentele vrijwilligers en vrijwilligers die niet via een organisatie actief zijn. Lees meer in SCP Factsheet Informele hulp 2016

Kwetsbare ouderen missen informele zorg in dorp – 2016
Ook kwetsbare ouderen in dorpen krijgen niet de hulp die ze nodig hebben.

Zo’n 90 procent van dorpelingen vindt het ‘goed wonen’ bij hen in het dorp. Slechts een kleine minderheid vindt dat het slecht gesteld is met de leefbaarheid van het dorp.

Toch leiden prettige omgangsvormen en sociale harmonie niet per definitie tot hulp voor ouderen die daar het meest behoefte aan hebben. Fysiek kwetsbare of beperkte ouderen krijgen relatief veel hulp aangeboden. Maar, ruim 20 procent heeft geen dorpsgenoten die zij om hulp kunnen vragen. Hoewel dorpsbewoners meer ‘informele hulp’ ontvangen naarmate ze ouder worden, zegt 40% van de 85-plussers meer hulp nodig te hebben.

Foto © Vlaamse Ouderenraad | Kerwyn Tom

De informele zorg of burenhulp die de meest kwetsbare ouderen – hoogbejaarden met een laag inkomen – bereiken, is vaak niet voldoende. Zij krijgen minder hulp dan ouderen met een gemiddeld of hoog inkomen en geven vaak aan dat zij geen behoefte hebben aan hulp van anderen. Deze combinatie zou kunnen duiden op een sociaal isolement’, schrijft sociaal psycholoog Lotte Vermeij in haar rapport. De onderzoekster vermoedt dat een dorpsbewoner net als een stedeling gesteld is op privacy en rust.
De resultaten komen uit het rapport ‘Kleine gebaren’ van het SCP. Onderzoekster Lotte Vermeij gaat in op het belang van dorpsgenoten voor ouderen op het platteland. De publicatie beschrijft de manier waarop ouderen de lokale gemeenschap waarderen. Wat zijn de dagelijkse problemen die zij in hun leven ervaren? Welke rol speelt het sociale contact in het dorp? Hoeveel hulp ontvangen ouderen? Lees meer in SCP Kleine gebaren Informele zorg platteland febr 2016

Manifest:Een onmisbaar kapitaal – 2018
Nederland heeft een sterke traditie van vrijwilligerswerk. Zeker 1 miljoen vrijwilligers zijn het nodige steuntje in de rug van mensen in een kwetsbare
situatie. Een groot aantal organisaties hebben in een manifest verklaard: We zetten ons in voor de ondersteuning van een ander. We hebben aandacht voor de mens en tijd voor een goed gesprek. Brengen rust, ontspanning en waardering. Door iemand die vrijwillig bij je langskomt, voel je weer dat je gezien wordt en er helemaal bij hoort. Vrijwillige zorg, hulp en ondersteuning zijn
daarmee van onschatbare en onmisbare waarde naast de beroepsmatige zorg en de mantelzorg van familie en andere naasten. Lees meer in Manifest Vrijwillige zorg – hulp en ondersteuning; een onmisbaar kapitaal juni 2018